YENİLİKÇİ ÖĞRETMENLERDEN YENİLİKÇİ ÖĞRENCİLERE EL VERİŞ!
Bu yazı, Prof. Dr. Hayal Köksal tarafından tasarlanan ve 2004 yılından bu yana evrilerek devam eden “Uluslararası Bilişimci Martılar” projeleri ile bu süreçle bütünleşik “Yenilikçi Öğretmen Eğitimi” modellerini kapsamlı bir şekilde analiz etmektedir. Çalışmaların temelinde, ezberci eğitim sistemine karşı eleştirel düşünmeyi, bilimsel sorun çözme yöntemlerini ve dijital yetkinlikleri merkeze alan bir pedagojik dönüşüm yatmaktadır.
Projenin en belirgin özelliği, 2005 yılında Dünya Bankası’ndan ödül alan “İmece Halkaları” yöntemi ve PUKÖ (Planla-Uygula-Kontrol Et-Önlem Al) kalite döngüsüdür. Başlangıçta K-12 düzeyinde bir bilişim projesi olarak doğan yapı; zamanla üniversite öğrencilerini (Lider Martılar), engelli bireyleri (Engelsiz Martılar) ve tüm toplumsal aktörleri (Toplum Martıları) kapsayan uluslararası bir “pedagojik ekol” haline gelmiştir. Günümüzde proje, Yapay Zekâ (YZ) odaklı çözümlere, etik değerlere ve sürdürülebilirliğe odaklanarak 23. yılını geride bırakmaktadır.
1. Projenin Temel Felsefesi ve Metodolojisi
Bilişimci Martılar projeleri, rekabet yerine yardımlaşmayı ve bireyin kendi potansiyelini aşmasını (kendisiyle yarışmasını) esas alan bir felsefe üzerine kuruludur.
1.1. İmece Halkaları ve Kalite Araçları
- İmece Kültürü: Projeler, Türk kültürünün temel değerlerinden biri olan “İmece” (ekip çalışması ve iş birliği) anlayışıyla yürütülür.
- PUKÖ Döngüsü: Tüm projeler; Planlama, Uygulama, Kontrol Etme ve Önlem Alarak Standartlaştırma adımlarını takip eder.
- Bilimsel Araçlar: Katılımcılar; Beyin Fırtınası, Balık Kılçığı Diyagramı, 5N1K, Pareto Diyagramı ve Gantt Kartı gibi en az 5 temel kalite aracını kullanarak sorunların kök nedenlerine inmek zorundadır.
1.2. Dijital Entegrasyon ve Dönüşüm
Teknoloji, bu projelerde yalnızca destekleyici bir unsur değil, araştırma, veri toplama, çözümleme ve sonuçların web sayfası/blog aracılığıyla paylaşılmasını sağlayan temel bir araçtır. 2023 yılından itibaren Yapay Zekâ (YZ), projelerin ana teması haline gelmiş; YZ’nin etik kullanımı, faydaları ve riskleri üzerine yoğunlaşılmıştır.
2. Hedef Kitle ve Kapsayıcı Eğitim Kategorileri
Proje, toplumun her kesimine ulaşmayı hedefleyen dört ana kategoride yapılandırılmıştır:
| Kategori | Tanım ve İçerik |
| Bilişimci Martılar | Ana sınıfından lise son sınıfa kadar (K-12) tüm öğrenciler, öğretmenler ve veliler. |
| Lider Martılar | Ön lisans, lisans ve lisansüstü (yüksek lisans/doktora) öğrencileri; özellikle öğretmen adayları. |
| Toplum Martıları | Genç profesyoneller, yerel girişimciler, STK temsilcileri, yerel yönetimler ve iş dünyası. |
| Engelsiz Martılar | Engelli bireyler ve onları destekleyen dernekler (Projelere entegrasyonu özellikle teşvik edilir). |
3. Öğretmen Eğitiminde Yenilikçi Yaklaşımlar
Prof. Dr. Hayal Köksal tarafından yürütülen uzun süreli çalışmalar (2004-2015), öğretmenlerin dijital yetkinliklerinin geliştirilmesinde “uygulama temelli” modellerin etkinliğini kanıtlamıştır.
3.1. Teknolojik Pedagojik Alan Bilgisi (TPACK)
Eğitimler, teknolojinin pedagojik ve içerik bilgisiyle bütünleştirilmesini esas alan TPACK modeline ve UNESCO ICT yeterlik çerçevesine dayanmaktadır. Öğretmenlerden beklenen rol, bilgi aktarıcılığından “öğrenme ortamı tasarımcılığına” evrilmiştir.
3.2. Eğitim Sürecinin Kazanımları
Uygulama temelli eğitim sürecine katılan öğretmenlerde ve adaylarda şu değişimler gözlemlenmiştir:
- Dijital araçlara yönelik tutumlarda olumlu dönüşüm ve mesleki özgüven artışı.
- Öğretim uygulamalarında çeşitlenme (Proje tabanlı ve işbirlikçi öğrenme).
- Öğrenci katılımında belirgin iyileşme.
- zekâyıYapay zekayı eğitim süreçlerine esnek bir şekilde entegre edebilme becerisi.
4. Yapay Zekâ Odaklı 23. Yıl Projeleri (2025-2026)
- yılında proje, “Yapay Zekâ: Faydalar, Riskler, Etik ve İyilik İçin Kullanımı” ana temasını benimsemiştir.
4.1. Disiplinlerarası Alt Temalar
- Eğitim: AI destekli kişiselleştirilmiş eğitim ve erişilebilirlik çözümleri.
- Çevre: İklim değişikliğiyle mücadelede AI ve “Akıllı Köyler/Şehirler”.
- Sağlık: Erken teşhis ve destekleyici teknolojilerde etik kullanım.
- Toplumsal Etki: AI’da önyargı, veri güvenliği ve sosyal adalet sorunları.
- Sanat ve Kültür: Kültürel mirasın dijital korunması ve AI destekli yaratıcılık.
4.2. 2026 Proje Takvimi
- Kasım 2025 – Mart 2026: Kayıt ve İlk Eğitim (H. Köksal tarafından).
- Ocak – Şubat 2026: Planlama ve Veri Toplama (PUKÖ’nün ilk adımı).
- Mart – Mayıs 2026: Proje Geliştirme ve PUKÖ döngüsünün tamamlanması.
- Haziran 2026: Sunumların Paylaşımı (Web/Blog/Kısa Film).
- Temmuz – Ağustos 2026: Akran (%50) ve Uluslararası Jüri (%50) Değerlendirmesi.
- Eylül – Ekim 2026: Ödül Töreni ve Dijital Katalog Yayımı.
5. Karşılaştırmalı Analiz: Bilişimci Martılar ve eTwinning
Bilişimci Martılar, sıklıkla karşılaştırıldığı eTwinning platformundan metodolojik derinlik ve akademik temel açısından ayrılmaktadır.
| Boyut | eTwinning | Bilişimci Martılar |
| Temel Amaç | İş birliği ve paylaşım odaklıdır. | İmece ile sorun çözme ve toplumsal dönüşüm odaklıdır. |
| Yöntem | Esnek, etkinlik temelli PBL. | İmece Halkaları, PUKÖ ve Kalite Araçları zorunludur. |
| Bilimsellik | Bilimsel araştırma zorunlu değildir. | Bilimsel dayanak ve veri çözümleme zorunludur. |
| Süre | Genellikle 1-3 ay. | 6-9 aylık yoğun bir süreçtir. |
| Değerlendirme | Sertifika başvurusu (Resmî jüri yok). | %50 Akran + %50 Uluslararası Onursal Jüri. |
| Rehberlik | Platform desteği. | Sürekli akademik danışmanlık ve mentorluk. |
6. Kurumsal Destekler ve Başarılar
Proje, 24 yıllık tarihinde ulusal ve uluslararası pek çok saygın kurum tarafından desteklenmiş ve ödüllendirilmiştir:
- Ödüller:
- 2005 Dünya Bankası “İmece Halkaları” Yöntem Ödülü.
- 2009 ve 2025 Türkiye Bilişim Derneği “Bilişim Yıldızları” Ödülleri.
- 2019 Hindistan WCTQEE “YİMEDER Kurumsal Mükemmellik” Ödülü.
- Mauritius “Helen Keller Mükemmellik Ödülü”.
- Destekleyen Kurumlar: Yenilikçi İmece Derneği (YİMEDER), İstanbul Kent Üniversitesi, WCTQEE Türkiye Direktörlüğü, TBD, İNGED, Nepal QUEST, City Montessori School (Lucknow), Human Dignity & Humiliation Studies Network ve World Dignity University Girişimi.
7. Sonuç ve Öneriler
Belgeler ışığında, eğitim sisteminde sürdürülebilir kaliteyi sağlamak için şu çıkarımlar yapılabilir:
- Öğretmen eğitiminde kuramsal bilgiden ziyade uygulama ve deneyim odaklı modellere geçilmelidir.
- Dijital yetkinlikler, sadece teknik beceri olarak değil, pedagojik bir tasarım gücü olarak ele alınmalıdır.
- Gençlerin sadece “teknoloji kullanıcısı” değil, toplumsal sorunlara yapay zekâ destekli bilimsel çözümler üreten bireyler olması için İmece Halkaları gibi sistematik modeller yaygınlaştırılmalıdır.
- Eğitim süreçlerine Yapay Zekâ entegrasyonu, etik ve insan onuru çerçevesinde yapılandırılmalıdır.
8. Bu yılın katılımcıları
Kayıt yaptıran kurumların başında projeyi de destekleyen İstanbul Kent Üniversitesi gelmekte. Meslek Yüksekokulu, Eczacılık ve Mühendislik Fakülteleri ve Uluslararası Ticaret ve Lojistik Bölümü ile Ar-Ge Öğrenci Kulübü projeleri ilk kayıt yaptıranlar. Diğer bir ilk ise Cezayirli kuantum fiziği profesörü Slimane Kerrouchi’den. Kasdi Merbah Üniversitesi’nden 2, çocuklarının okuduğu Katana School’dan bir veli projesi ile yanımızda. Hindistan’dan Blue Bells Public School, Kağıthane’den de Yaşar Doğu ve Kocatepe İlk Okulları yanımızda. Bu yıl ilk kez Mutluluk Sizde platformunu oluşturan Kahkaha Yoga eğitmeni, emekli öğretmen ve okul müdürü Nurcan Görgün ekibiyle yanımızda. Bir diğer kazanımımız ise ÇYDD Çağdaş Gençler grubu. Ekiplerimize başarılar diliyor, çok güzel sonuçlarla ülkemiz YZ çalışmalarına değerli katkılar sağlayacaklarına inanıyorum. Önümüzde 3 tam ay var. Sevgilerimle.
Prof. Dr. Hayal KÖKSAL